CHUYÊN MỤC CÔNG DÂN HỎI – TRUNG TÂM TRẢ LỜI

Công dân hỏi: Tôi có con trai năm nay 29 tuổi, bị bệnh Down từ nhỏ. Do tình trạng sức khỏe, cháu không có khả năng nhận thức và làm chủ hành vi như người bình thường, không thể tự mình quyết định hoặc thực hiện các giao dịch liên quan đến quyền, lợi ích của mình. Gia đình tôi muốn yêu cầu Tòa án tuyên bố cháu mất năng lực hành vi dân sự để sau này có người đại diện hợp pháp bảo vệ quyền, lợi ích của cháu, nhất là đối với những vấn đề liên quan đến tài sản. Xin hỏi gia đình tôi cần làm những thủ tục gì và phải nộp hồ sơ ở đâu?

Công dân hỏi:

Tôi có con trai năm nay 29 tuổi, bị bệnh Down từ nhỏ. Do tình trạng sức khỏe, cháu không có khả năng nhận thức và làm chủ hành vi như người bình thường, không thể tự mình quyết định hoặc thực hiện các giao dịch liên quan đến quyền, lợi ích của mình.

Gia đình tôi muốn yêu cầu Tòa án tuyên bố cháu mất năng lực hành vi dân sự để sau này có người đại diện hợp pháp bảo vệ quyền, lợi ích của cháu, nhất là đối với những vấn đề liên quan đến tài sản. Xin hỏi gia đình tôi cần làm những thủ tục gì và phải nộp hồ sơ ở đâu?

⸻

TRUNG TÂM TRẢ LỜI:

Trước hết, cần lưu ý một vấn đề rất quan trọng:

Việc một người bị bệnh Down, khuyết tật hoặc đang hưởng trợ cấp xã hội không đương nhiên có nghĩa là người đó bị mất năng lực hành vi dân sự.

Theo Điều 22 Bộ luật Dân sự 2015, một người chỉ bị coi là mất năng lực hành vi dân sự khi có quyết định của Tòa án trên cơ sở người đó do bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi, trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần.

Vì vậy, nếu gia đình nhận thấy con trai mình thực sự không có khả năng nhận thức, làm chủ hành vi và cần có người đại diện để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp thì có thể thực hiện thủ tục yêu cầu Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự.

1. AI CÓ THỂ YÊU CẦU TÒA ÁN?

Theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, người có quyền, lợi ích liên quan hoặc cơ quan, tổ chức hữu quan có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự.

Trong trường hợp này, cha hoặc mẹ của người con có thể thực hiện việc yêu cầu nếu có căn cứ và quyền, lợi ích liên quan.

⸻

2. HỒ SƠ CẦN CHUẨN BỊ NHỮNG GÌ?

Gia đình cần chuẩn bị Đơn yêu cầu Tòa án giải quyết việc dân sự về tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự, kèm theo các tài liệu, chứng cứ có liên quan, chẳng hạn:

Giấy tờ tùy thân của người yêu cầu;

Giấy tờ chứng minh quan hệ cha, mẹ, con;

Giấy tờ tùy thân của người được yêu cầu tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự;

Hồ sơ, giấy tờ y tế, bệnh án, kết luận hoặc tài liệu chuyên môn liên quan đến tình trạng sức khỏe, khả năng nhận thức và làm chủ hành vi của người được yêu cầu;

Các tài liệu khác chứng minh cho yêu cầu của gia đình, nếu có.

Lưu ý: Đây là những tài liệu gia đình nên chuẩn bị để chứng minh yêu cầu; trong quá trình giải quyết, Tòa án có thể yêu cầu bổ sung tài liệu hoặc thực hiện các thủ tục tố tụng cần thiết.

⸻

3. NỘP HỒ SƠ Ở ĐÂU?

Đây là việc dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án, không phải thủ tục để UBND cấp xã ra quyết định tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự.

Gia đình cần gửi đơn yêu cầu và tài liệu, chứng cứ kèm theo đến Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.

Theo quy định hiện hành về tổ chức Tòa án, thẩm quyền hiện nay được thực hiện theo hệ thống Tòa án nhân dân khu vực; vì vậy, khi chuẩn bị hồ sơ, gia đình cần xác định đúng Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền đối với nơi cư trú của người được yêu cầu.

⸻

4. TÒA ÁN GIẢI QUYẾT NHƯ THẾ NÀO?

Sau khi tiếp nhận và xem xét đơn yêu cầu, Tòa án sẽ tiến hành các thủ tục theo quy định.

Bước 1: Tiếp nhận, kiểm tra đơn yêu cầu và các tài liệu, chứng cứ kèm theo.

Bước 2: Tòa án xem xét căn cứ của yêu cầu và có thể yêu cầu gia đình cung cấp, bổ sung tài liệu cần thiết.

Bước 3: Trong trường hợp cần thiết, Tòa án trưng cầu giám định pháp y tâm thần để xác định tình trạng của người được yêu cầu.

Bước 4: Căn cứ kết quả giám định và các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ, Tòa án xem xét và ra quyết định theo quy định của pháp luật.

Chỉ khi có quyết định của Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự thì người đó mới được xác định về mặt pháp lý là người mất năng lực hành vi dân sự.

⸻

5. SAU KHI TÒA ÁN TUYÊN BỐ MẤT NĂNG LỰC HÀNH VI DÂN SỰ THÌ SAO?

Việc Tòa án tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự không làm mất quyền sở hữu hoặc các quyền tài sản hợp pháp của người đó.

Ngược lại, pháp luật đặt ra cơ chế giám hộ để bảo vệ người mất năng lực hành vi dân sự.

Người giám hộ có trách nhiệm chăm sóc, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được giám hộ, đồng thời quản lý tài sản của người được giám hộ theo đúng quy định pháp luật.

Đặc biệt, đối với tài sản có giá trị của người được giám hộ, việc định đoạt tài sản phải tuân thủ các điều kiện pháp luật quy định, nhằm bảo đảm tài sản được sử dụng vì lợi ích của chính người được giám hộ.

⸻

MỘT THỦ TỤC – MỘT MỤC ĐÍCH QUAN TRỌNG

Đối với những trường hợp người thân không có khả năng tự mình nhận thức, làm chủ hành vi, việc yêu cầu Tòa án xác định tình trạng pháp lý và thực hiện thủ tục giám hộ không chỉ để giải quyết vấn đề giấy tờ, tài sản, mà quan trọng hơn là tạo cơ sở pháp lý để gia đình có thể đại diện, chăm sóc và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người thân trong cuộc sống.

Căn cứ pháp lý:

* Bộ luật Dân sự năm 2015, đặc biệt Điều 22 về mất năng lực hành vi dân sự;

* Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, đặc biệt các Điều 376, 377, 378 về yêu cầu và giải quyết việc tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự.

Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Bắc Tiên Hưng sẵn sàng hướng dẫn, cung cấp thông tin trong phạm vi thẩm quyền đối với các thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của địa phương.