Để tư pháp, hộ tịch thực sự là nơi chính quyền gần dân nhất
Để tư pháp, hộ tịch thực sự là nơi chính quyền gần dân nhất
Có những công việc của chính quyền tưởng như rất nhỏ: Một giấy khai sinh cho em bé mới chào đời, một giấy đăng ký kết hôn cho đôi vợ chồng trẻ; một giấy xác nhận tình trạng hôn nhân; một bản sao giấy tờ hộ tịch; một hồ sơ chứng thực...Nhưng phía sau mỗi hồ sơ ấy là một con người, một gia đình, một quyền lợi cụ thể và đôi khi là cả một bước ngoặt trong cuộc đời.
Vì thế, đối với người dân, đến bộ phận công chức tư pháp - hộ tịch không đơn thuần là đến để “làm một thủ tục”. Đó là lúc họ đặt niềm tin vào chính quyền để được xác lập, bảo vệ và bảo đảm những quyền lợi chính đáng của mình. Cũng từ những việc tưởng như rất bình thường ấy, có thể nhìn thấy rõ nhất một chính quyền đang thay đổi như thế nào.
Ở Bắc Tiên Hưng, cùng với quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu xây dựng “Chính quyền phục vụ người dân và doanh nghiệp” đang từng bước được cụ thể hóa trong từng lĩnh vực công tác. Trong đó, tư pháp - hộ tịch là một trong những lĩnh vực gần dân nhất, trực tiếp nhất và cũng là nơi dễ nhận thấy nhất sự chuyển biến từ tư duy “quản lý” sang “phục vụ”.
Bởi một chính quyền gần dân không chỉ được đánh giá bằng những chủ trương lớn.
Đôi khi, chính quyền gần dân bắt đầu từ cách một cán bộ đón tiếp một người dân khi nhận hồ sơ.
Khi một thủ tục hành chính trở thành “điểm chạm” với chính quyền
Hãy thử hình dung một gia đình vừa đón một thành viên mới. Niềm vui của họ gắn với những thủ tục hành chính đầu tiên của đứa trẻ: đăng ký khai sinh, xác lập thông tin nhân thân, bảo đảm các quyền lợi của một công dân. Với công chức phụ trách lĩnh vực tư pháp - hộ tịch, đó là một hồ sơ cần được tiếp nhận và giải quyết theo đúng quy định, nhưng với cha mẹ của đứa trẻ, đó là việc rất quan trọng. Tương tự, với một đôi vợ chồng trẻ, đăng ký kết hôn không chỉ là một thủ tục pháp lý. Đó là dấu mốc xác lập mối quan hệ hôn nhân, vợ chồng hợp pháp. Với một người dân cần xác nhận tình trạng hôn nhân, một bản sao khai sinh hay một giấy tờ chứng thực, thủ tục ấy có thể là điều kiện để họ hoàn thành một công việc khác, thực hiện một giao dịch, học tập, làm việc hoặc giải quyết một vấn đề liên quan đến quyền lợi của mình.
Chính vì vậy, chất lượng của chính quyền được cảm nhận rất rõ qua những thủ tục tưởng như nhỏ nhất. Người dân không nhìn thấy tất cả những cuộc họp của chính quyền. Họ cũng không biết hết phía sau một bộ hồ sơ là bao nhiêu quy trình, bao nhiêu quy định, bao nhiêu thao tác nghiệp vụ. Điều họ nhìn thấy là: Cán bộ có hướng dẫn rõ ràng không? Có phải đi lại nhiều lần không? Hồ sơ có được giải quyết đúng hẹn không? Khi có vướng mắc, cán bộ có giải thích cho người dân hiểu không? Và quan trọng nhất: Người dân có cảm thấy mình được tôn trọng hay không?
Đó chính là những tiêu chí rất đời thường nhưng lại phản ánh sâu sắc chất lượng nền hành chính.
Lãnh đạo UBND xã trao Giấy chứng nhận kết hôn và thư chúc mừng của UBND cho công dân
Lãnh đạo UBND xã trao Giấy khai sinh và thư chúc mừng của UBND cho công dân
Theo báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị 6 tháng đầu năm 2026 của UBND xã Bắc Tiên Hưng, từ ngày 15/12/2025 đến ngày 14/6/2026, công tác tư pháp - hộ tịch trên địa bàn đã đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận: Toàn xã đã thực hiện đăng ký khai sinh cho 384 trường hợp; đăng ký kết hôn 139 trường hợp; xác nhận tình trạng hôn nhân 123 trường hợp; cấp trích lục hộ tịch, bản sao khai sinh 1.112 trường hợp; thay đổi, cải chính, bổ sung hộ tịch 55 trường hợp; hòa giải ở cơ sở 6 cuộc, chứng thực 3.742 hồ sơ... Nếu chỉ nhìn trên giấy, đó là những con số. Nhưng nếu đặt những con số ấy vào đời sống, phía sau đó là hàng nghìn lượt người dân đã đến với chính quyền. Mỗi con số là một trường hợp cụ thể, mỗi trường hợp là một nhu cầu chính đáng, và mỗi lần người dân đến với cơ quan chính quyền cũng là một lần bộ máy hành chính có cơ hội chứng minh rằng mình thực sự đang phục vụ nhân dân. Đó là lý do công tác tư pháp - hộ tịch không thể chỉ được nhìn nhận như một lĩnh vực chuyên môn. Nó còn là một thước đo trực tiếp về chất lượng phục vụ của chính quyền cơ sở.
Một trong những thay đổi quan trọng của nền hành chính hiện nay là thay đổi cách nhìn về người dân. Nếu tư duy quản lý đặt câu hỏi: “Hồ sơ này có đủ điều kiện hay không?” thì tư duy phục vụ phải đặt thêm câu hỏi: “Người dân đang cần gì và chúng ta có thể hướng dẫn họ như thế nào để thực hiện đúng quy định?”. Hai cách tiếp cận không đối lập về pháp luật, ngược lại, chính quyền phục vụ càng phải tuân thủ pháp luật nghiêm túc. Không thể vì “phục vụ” mà bỏ qua quy định. Không thể vì muốn nhanh mà làm sai quy trình. Không thể vì muốn tạo thuận lợi cho một người mà ảnh hưởng đến quyền lợi của người khác. Nhưng trong khuôn khổ pháp luật, cán bộ hoàn toàn có thể lựa chọn cách làm thân thiện hơn, chủ động hơn, rõ ràng hơn. Đó chính là tinh thần cải cách. Một người dân chưa hiểu thủ tục không nên bị nhìn nhận là “không biết quy định”. Một người cao tuổi chưa quen với hồ sơ điện tử không nên trở thành người phải tự xoay xở. Một hộ gia đình còn thiếu giấy tờ cần thiết không nên chỉ nhận được một câu trả lời ngắn gọn: “Hồ sơ chưa đủ”. Điều họ cần là sự hướng dẫn cụ thể: Thiếu giấy tờ gì? Bổ sung ở đâu? Làm như thế nào? Khi nào có thể hoàn thiện? Chỉ một cách nói khác đi, nhưng khoảng cách giữa chính quyền và người dân có thể được rút ngắn rất nhiều. Đó chính là văn hóa phục vụ.
Tư pháp - hộ tịch: Nơi pháp luật đi vào cuộc sống
Pháp luật sẽ không thực sự đi vào cuộc sống nếu người dân không hiểu, không tiếp cận được và không được bảo đảm thực hiện các quyền của mình. Công tác tư pháp ở cơ sở vì vậy có một vị trí đặc biệt. Đó là nơi những quy định pháp luật được chuyển hóa thành những việc rất cụ thể trong đời sống hàng ngày. Đăng ký khai sinh là bảo đảm quyền được đăng ký hộ tịch của trẻ em; đăng ký kết hôn là xác lập quan hệ hôn nhân theo quy định pháp luật; xác nhận tình trạng hôn nhân là cơ sở để người dân thực hiện nhiều giao dịch và thủ tục khác; chứng thực là một trong những hoạt động giúp người dân hoàn thiện hồ sơ trong học tập, lao động, giao dịch dân sự và nhiều nhu cầu thiết yếu khác; hòa giải ở cơ sở lại mang một ý nghĩa khác: giải quyết những mâu thuẫn từ khi còn nhỏ, góp phần giữ gìn tình làng nghĩa xóm, hạn chế tranh chấp kéo dài.
Như vậy, tư pháp - hộ tịch không đứng ngoài đời sống. Tư pháp - hộ tịch chính là một trong những cánh cửa để người dân tiếp cận Nhà nước và pháp luật. Cánh cửa ấy càng thân thiện, người dân càng dễ tiếp cận pháp luật. Cán bộ càng trách nhiệm, pháp luật càng đi vào cuộc sống. Quy trình càng minh bạch, niềm tin của người dân càng được củng cố.
Sau một sắp xếp tinh gọn là yêu cầu về một phong cách phục vụ mới
Sau khi được thành lập, xã Bắc Tiên Hưng không chỉ đứng trước bài toán sắp xếp lại bộ máy, tinh gọn nhân sự và duy trì hoạt động thông suốt. Yêu cầu cốt lõi hơn chính là tạo ra một bước chuyển về chất trong phương thức quản trị. Chính quyền không thể vận hành theo lối cũ hay chỉ là sự cộng dồn mang tính cơ học; đó phải là một bộ máy mang phong cách phục vụ mới. Tinh thần đột phá này đang được địa phương hiện thực hóa mạnh mẽ thông qua mô hình 'Chính quyền phục vụ người dân và doanh nghiệp'".
Theo các tiêu chí triển khai mô hình, chính quyền phải công khai, minh bạch, dân chủ; hướng tới chính quyền điện tử, chính quyền số; thân thiện, trách nhiệm, gần gũi; người đứng đầu phải gương mẫu, có trách nhiệm; đội ngũ cán bộ, công chức phải tận tụy, thân thiện và trách nhiệm. Nhìn từ lĩnh vực tư pháp - hộ tịch, những yêu cầu ấy càng trở nên cụ thể. Bởi đây là lĩnh vực mà người dân thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với cán bộ. Một lời nói thiếu thân thiện dễ khiến người dân cảm thấy khoảng cách. Một sự hướng dẫn thiếu đầy đủ có thể khiến họ phải đi lại nhiều lần. Ngược lại, một thái độ tận tình có thể biến một thủ tục hành chính vốn khô khan thành một trải nghiệm tích cực về chính quyền.
Đó chính là nơi “văn hóa công vụ” trở thành hình ảnh của chính quyền.
Chuyển đổi số nhưng không để người dân bị bỏ lại phía sau
Cải cách tư pháp - hộ tịch hôm nay không thể tách rời chuyển đổi số. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, quản lý văn bản, điều hành điện tử, số hóa dữ liệu và thực hiện các thủ tục hành chính trên môi trường điện tử đang mở ra cơ hội rất lớn để giảm thời gian, chi phí và số lần đi lại của người dân. Nhưng chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân được hưởng lợi. Một thủ tục được đưa lên môi trường điện tử nhưng người dân không biết cách sử dụng thì chưa phải là một dịch vụ thực sự thuận tiện. Một quy trình được số hóa nhưng người dân vẫn phải đi lại nhiều lần để hoàn thiện thì mục tiêu cải cách chưa đạt được như mong muốn. Bởi vậy, cùng với số hóa thủ tục, cần số hóa cả cách thức hỗ trợ người dân. Cán bộ phụ trách lĩnh vực tư pháp - hộ tịch không chỉ là người tiếp nhận và xử lý hồ sơ. Họ còn phải trở thành người hướng dẫn để người dân có thể tiếp cận các tiện ích số. Đối với người trẻ, việc sử dụng dịch vụ công trực tuyến có thể khá thuận lợi. Nhưng với người cao tuổi, người ít sử dụng điện thoại thông minh hoặc chưa quen với công nghệ, sự hỗ trợ trực tiếp của cán bộ vẫn rất quan trọng. Chính quyền số không có nghĩa là chính quyền xa con người. Ngược lại, công nghệ phải giúp chính quyền gần dân hơn.
Xây dựng Đảng từ những việc gần dân nhất
Nhìn rộng hơn, câu chuyện tư pháp - hộ tịch không chỉ là câu chuyện của UBND xã hay của một bộ phận chuyên môn. Đó còn là câu chuyện về xây dựng Đảng và xây dựng hệ thống chính trị. Bởi niềm tin của nhân dân đối với Đảng không chỉ được hình thành qua những nghị quyết, chủ trương lớn. Niềm tin ấy được bồi đắp qua hoạt động của cả hệ thống chính trị, trong đó có hình ảnh của chính quyền cấp xã. Người dân có thể không đọc một nghị quyết về cải cách hành chính. Nhưng họ sẽ cảm nhận được tinh thần của nghị quyết ấy khi đến làm thủ tục và được cán bộ hướng dẫn tận tình. Người dân có thể không biết một kế hoạch xây dựng chính quyền phục vụ được ban hành như thế nào. Nhưng họ sẽ nhận ra chính quyền đang thay đổi khi thủ tục được giải quyết nhanh hơn, minh bạch hơn và thuận tiện hơn. Người dân có thể không nhìn thấy những nỗ lực của cấp ủy trong công tác xây dựng đội ngũ. Nhưng họ sẽ cảm nhận được điều đó qua thái độ, trách nhiệm và tác phong của cán bộ.
Có thể khẳng định rằng: Xây dựng Đảng ở cơ sở không chỉ diễn ra trong các phòng họp, mà hiện diện ngay trong từng cuộc tiếp dân, trong cách mỗi cán bộ tận tụy giải quyết từng bộ hồ sơ. Đó chính là nơi chủ trương của Đảng được kiểm nghiệm thực tế và đi vào đời sống.
Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, xã Bắc Tiên Hưng bước vào một chặng đường mới. Một xã mới không chỉ cần một bộ máy mới, mà quan trọng hơn là cần một cách làm mới. Trong sự chuyển mình ấy, lĩnh vực Tư pháp - Hộ tịch hoàn toàn có thể trở thành mũi nhọn đi đầu. Bởi lẽ, đây là điểm tiếp xúc thường xuyên nhất giữa chính quyền với nhân dân; là nơi cán bộ thấu hiểu sâu sắc những nhu cầu thiết thân của từng gia đình; và là nơi mỗi sự đổi mới dù nhỏ cũng mang lại sự thuận tiện rất lớn cho công dân.
Mục tiêu cốt lõi không thuần túy là tạo ra một bộ phận “làm việc nhanh”, mà là xây dựng một đội ngũ chuyên nghiệp, trách nhiệm, thân thiện và gần dân. Không chỉ giải quyết đúng thủ tục, mà phải đáp ứng đúng nhu cầu; không chỉ thực hiện đúng pháp luật, mà còn trợ giúp người dân hiểu và tiếp cận pháp luật; không chỉ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, mà phải bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau; và trên hết, không chỉ hoàn thành nhiệm vụ hành chính, mà phải củng cố niềm tin của nhân dân.
Từ một hồ sơ nhỏ đến một mục tiêu lớn
Xây dựng một chính quyền phục vụ không thể hoàn thành trong ngày một ngày hai. Đó là một quá trình chuyển biến sâu sắc từ nhận thức đến hành động - từ người đứng đầu đến từng cán bộ, công chức; từ chủ trương lớn đến từng công việc nhỏ hằng ngày. Với cán bộ phụ trách Tư pháp - Hộ tịch, sự thay đổi ấy đôi khi bắt đầu từ một câu nói: “Tôi sẽ hướng dẫn để anh/chị hoàn thiện hồ sơ”; từ hành động chủ động hỗ trợ người dân thao tác trên môi trường số; từ nguyên tắc “không để dân đi lại nhiều lần vì thiếu hướng dẫn rõ ràng”; hay đơn giản là một trăn trở mỗi sáng: “Hôm nay mình phục vụ thế nào để khi rời trụ sở, người dân cảm thấy chính quyền thực sự ở bên cạnh mình?”
Mô hình chính quyền phục vụ chỉ thực sự có sức sống khi trăn trở ấy trở thành văn hóa công vụ, khi công nghệ được dùng để thu hẹp khoảng cách thay vì tạo ra rào cản, khi người đứng đầu nêu gương và người dân thẳng thắn đóng góp ý kiến.
Con đường từ “quản lý” sang “phục vụ” tại Bắc Tiên Hưng không được xây dựng bằng những khẩu hiệu suông, mà được đắp bồi từ hàng nghìn việc làm cụ thể mỗi ngày: một giấy khai sinh được trao, một cuộc hôn nhân được đăng ký, một thủ tục chứng thực được giải quyết đúng hạn, một thắc mắc được giải thích tận tình. Những việc ấy có thể rất nhỏ đối với bộ máy, nhưng lại vô cùng lớn đối với người dân. Bởi ở đó, họ nhìn thấy hình ảnh của Nhà nước và cảm nhận được sự hiện diện của một chính quyền trọng dân.
Phía sau một tờ giấy là quyền lợi của một công dân.
Phía sau một lần phục vụ là uy tín, trách nhiệm của chính quyền.
Và phía sau hàng nghìn lần phục vụ tận tâm chính là niềm tin vững chắc của nhân dân.
Đó chính là cốt lõi của một chính quyền phục vụ. Từ thực tiễn Tư pháp - Hộ tịch, một chân lý giản dị được khẳng định: Muốn Đảng vững mạnh, trước hết phải củng cố niềm tin trong nhân dân; muốn giữ vững niềm tin ấy, chính quyền phải thực sự gần dân, hiểu dân và phục vụ nhân dân bằng những việc làm cụ thể.
Tại xã mới Bắc Tiên Hưng, một phong cách công vụ mới đang dần định hình: Lấy người dân làm trung tâm - Lấy sự hài lòng làm thước đo - Lấy trách nhiệm phục vụ làm chuẩn mực. Từ một phòng làm việc nhỏ, một thông điệp lớn đã và đang được gửi đi: Chính quyền chỉ thực sự mạnh khi dân tin; chính quyền chỉ thực sự gần khi dân cảm thấy mình được phục vụ; và công tác xây dựng Đảng chỉ thực sự có ý nghĩa khi những chủ trương tốt đẹp mang lại hạnh phúc cho người dân trong cuộc sống hằng ngày.
Tác giả: Trần Thị Hoàn - Phó Chánh Văn phòng HĐND & UBND xã
