Phòng bệnh từ cơ sở - Không chờ vi phạm mới kiểm tra từ thực tiễn đổi mới công tác kiểm tra, giám sát ở Đảng bộ xã Bắc Tiên Hưng trong vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp
Bùi Thị Ngọc Thùy
Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy,
Chủ nhiệm UBKT Đảng ủy xã Bắc Tiên Hưng
Vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp sau sáp nhập mở ra không gian phát triển mới nhưng cũng đặt công tác kiểm tra, giám sát của Đảng ở cơ sở trước những bài toán chưa từng có tiền lệ: Thẩm quyền trực tiếp lớn hơn, dòng việc nhiều hơn, nguy cơ sai sót cao hơn. Thực tiễn hơn một năm qua tại Đảng bộ xã Bắc Tiên Hưng (Hưng Yên) đã khẳng định một phương châm hành động mang tính cốt lõi: “Kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm; giám sát phải mở rộng”, chủ động “phòng bệnh hơn chữa bệnh” để giữ vững kỷ cương ngay từ những mắt xích nhỏ nhất.
“Phép thử” nơi cửa ngõ cơ sở sau sáp nhập
Ngày 1/7/2025 đánh dấu bước ngoặt lớn khi bộ máy xã Bắc Tiên Hưng chính thức vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Được hình thành từ việc sáp nhập nguyên trạng 4 xã (Liên An Đô, Lô Giang, Mê Linh, Phú Lương), quy mô diện tích lên tới 28,03 km², dân số trên 40.000 người, Đảng bộ xã tiếp nhận hơn 2.000 đảng viên sinh hoạt tại 55 tổ chức đảng trực thuộc. Cùng với việc sắp xếp từ 30 thôn thành 19 thôn là một khối lượng khổng lồ hồ sơ, dự án, đất đai, ngân sách dở dang cần chuyển giao.
Đặc biệt, trong mô hình chính quyền hai cấp, việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ trao cho cấp xã nhiều quyền tự chủ, trực tiếp giải quyết thủ tục hành chính, quản lý ngân sách và điều hành dự án mà không qua tầng nấc trung gian. Thẩm quyền tăng lên đồng nghĩa với áp lực kiểm soát quyền lực phải tương xứng.
Bài toán đặt ra cho Ủy ban Kiểm tra (UBKT) Đảng ủy xã Bắc Tiên Hưng lúc ấy không hề đơn giản: Cơ quan có 5 đồng chí thì cả 5 đều chưa từng kinh qua công tác kiểm tra chuyên trách; trong khi vừa phải giải quyết dồn dập hồ sơ tồn đọng, vừa phục vụ Đại hội Đảng, vừa giám sát vận hành bộ máy mới.
Nếu vẫn giữ nếp nghĩ cũ – chỉ ngồi chờ đơn thư khiếu nại hay đợi cấp trên chuyển vụ việc mới thành lập đoàn kiểm tra – thì công tác kiểm tra rất dễ rơi vào thế bị động, đi sau thực tiễn và khi phát hiện ra thì khuyết điểm nhỏ có thể đã tích tụ thành sai phạm lớn. Quán triệt tinh thần chỉ đạo của Trung ương về công tác kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực: “Chủ động, đi trước mở đường”, “trị bệnh cứu người”, “không chờ có vi phạm mới kiểm tra”, Đảng ủy xã Bắc Tiên Hưng đã xác định: Giám sát thường xuyên phải là “tai mắt”, là “chiếc phanh an toàn” để bảo vệ cán bộ và giữ vững sự thông suốt của cả hệ thống.
Bịt lỗ hổng từ sớm: Khi lỗi nhỏ không được coi là chuyện nhỏ
Một trong những bài học đầu tiên của chúng tôi là: Kỷ cương của Đảng bắt đầu từ những việc tưởng chừng nhỏ nhất.
Ngay những tháng đầu sau sáp nhập, UBKT Đảng ủy tiến hành kiểm tra việc thu, nộp, quản lý và sử dụng đảng phí tại các chi bộ thôn. Nhìn bề ngoài, việc thu nộp đảng phí có vẻ đơn giản, chỉ là vài cuốn sổ, biên lai hằng tháng. Nhưng khi đối chiếu thực tế, đoàn kiểm tra nhận thấy ở một số chi bộ, việc lập - lưu chứng từ thanh quyết toán, theo dõi tỷ lệ đảng phí để lại và việc xác định mức đóng của một vài đảng viên còn lúng túng, thiếu chuẩn xác.
Không biến những hạn chế về nghiệp vụ thành vi phạm, nhưng cũng không xem nhẹ những khâu chưa chặt chẽ, UBKT Đảng ủy yêu cầu các chi bộ khắc phục ngay, bổ sung hồ sơ, sổ sách và rà soát việc thu, nộp theo đúng quy định. Quan trọng hơn, từ kết quả kiểm tra tại một số đơn vị, UBKT kiến nghị tăng cường hướng dẫn nghiệp vụ chung để các tổ chức đảng thực hiện thống nhất. Kiểm tra một nơi nhưng phòng ngừa cho nhiều nơi – đó chính là giá trị của việc phát hiện sớm, chấn chỉnh từ những việc nhỏ.
Tương tự, trong năm 2026, khi tiến hành kiểm tra việc lãnh đạo, chỉ đạo thu các khoản thỏa thuận tại 3 trường học công lập (với quy mô tài chính hơn 1,4 tỷ đồng), thay vì chỉ kiểm tra cơ học xem có thu vượt mức trần hay không, đoàn kiểm tra đi sâu vào quy trình dân chủ: Việc lấy ý kiến cha mẹ học sinh ra sao, biên bản thỏa thuận có thực chất không, dòng tiền luân chuyển và chứng từ giải ngân thế nào.
Dù không phát hiện lạm thu hay tiêu cực, nhưng đoàn đã chỉ rõ các kẽ hở trong hồ sơ ghi chép và thủ tục thanh toán để chấn chỉnh kịp thời. Ranh giới giữa một thiếu sót về mặt thủ tục với một vi phạm tài chính nghiêm trọng đôi khi rất mong manh nếu không được ngăn chặn từ sớm. Công tác kiểm tra ở cơ sở không phải để “bới lông tìm vết”, mà là kịp thời lấp kín các khoảng trống pháp lý, giúp người đứng đầu các đơn vị không bị trượt ngã bởi sự bất cẩn.
Giám sát tiến độ nhiệm vụ: Chuyển từ giám sát “con người” sang giám sát “công vụ”
Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, sự chậm trễ trong công vụ không chỉ là vấn đề năng lực cá nhân, mà trực tiếp cản trở dòng chảy phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.
Đổi mới phương thức giám sát, thực hiện chỉ đạo của cấp trên về rà soát các nhiệm vụ trọng tâm, Đảng ủy xã Bắc Tiên Hưng đưa tiến độ thực hiện nhiệm vụ thành một nội dung giám sát thường xuyên của UBKT. Định kỳ hằng tuần, các ban, ngành, đoàn thể phải báo cáo những công việc chậm, muộn hoặc có nguy cơ chậm muộn; làm rõ nguyên nhân là do cơ chế, hướng dẫn cấp trên, thiếu nhân lực hay do trách nhiệm chủ quan của cán bộ thụ lý.
Nhờ đó, công tác giám sát không còn dừng lại ở những câu hỏi trừu tượng mà gắn thẳng vào kết quả công vụ cụ thể: Dự án đầu tư công này chậm ở khâu nào? Hồ sơ đất đai của dân quá hạn do ai? Nhiệm vụ chuyển đổi số chưa đạt chỉ tiêu do nguyên nhân gì? Giám sát lúc này đóng vai trò đôn đốc, tháo gỡ điểm nghẽn, buộc từng cán bộ, công chức phải chuyển động theo nguyên tắc: “Rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm”.
Xây dựng “mạng lưới thông tin cảnh báo sớm”
Thực tiễn chứng minh: Một cơ quan UBKT cấp xã với 5 đồng chí không thể bao quát toàn bộ các ngóc ngách của đời sống xã hội nếu làm việc đơn độc.
Để giải bài toán này, năm 2026, Đảng ủy xã đã hoàn thiện hệ thống Quy chế phối hợp chặt chẽ giữa UBKT với Thường trực HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ, Công an, Quân sự và các bộ phận chuyên môn.
* Lĩnh vực đất đai, tài nguyên, đầu tư công, giải ngân ngân sách – vốn là nơi tiềm ẩn nguy cơ sai phạm cao – được cập nhật thường xuyên thông qua kênh phối hợp với UBND xã.
* Những băn khoăn, kiến nghị nóng của nhân dân được tiếp nhận qua kênh giám sát, phản biện xã hội của MTTQ và các cuộc tiếp xúc cử tri của HĐND.
* Các dấu hiệu vi phạm an ninh trật tự, đơn thư phức tạp được lực lượng Công an trao đổi từ sớm.
Cơ chế phối hợp này tạo nên một “mạng lưới cảnh báo sớm” rộng khắp. Bất kỳ sự việc bất thường nào ở cơ sở cũng đều được soi chiếu đa chiều. Giám sát mở rộng tối đa để thu thập thông tin và phát hiện nguy cơ, nhưng khi thẩm tra, xác minh, kết luận thì tuyệt đối bảo đảm nguyên tắc: Dựa trên chứng cứ xác thực, khách quan và công tâm.
Nghiêm minh nhưng không cơ học: Phân định rạch ròi trách nhiệm cũ - mới
Một vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp tại các địa phương sau sáp nhập là việc xử lý các tồn tại lịch sử. Khi bộ máy lãnh đạo ở nhiều chi bộ, thôn xóm thay đổi toàn diện, nếu không có phương pháp kiểm tra khoa học sẽ rất dễ rơi vào hai thái cực cực đoan: Hoặc đổ hết khuyết điểm cho cán bộ thời kỳ trước, hoặc quy kết trách nhiệm thiếu công bằng cho cán bộ mới tiếp nhận.
Hình ảnh: Hội nghị triển khai kế hoạch kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật Đảng và kiểm tra tài chính Đảng đối với Chi bộ Quân sự và Chi bộ thôn Hoàng Nông
Trong đợt kiểm tra năm 2026 tại các chi bộ như Chi bộ Quân sự và Chi bộ thôn Hoàng Nông, UBKT Đảng ủy xã đã quán triệt sâu sắc phương châm: Phân định rõ trách nhiệm theo từng mốc thời gian.
* Không quy trách nhiệm đối với cán bộ mới về những tồn tại, thiếu sót phát sinh trước thời điểm họ nhận nhiệm vụ.
* Cán bộ mới phải chịu trách nhiệm đối với việc tiếp nhận, rà soát, tiếp tục thực hiện và chủ động khắc phục những hạn chế thuộc phạm vi trách nhiệm kể từ thời điểm đảm nhiệm nhiệm vụ.
Sự phân định rạch ròi, thấu tình đạt lý ấy đã giải tỏa áp lực tâm lý cho đội ngũ cán bộ cơ sở, tạo điểm tựa vững chắc để cán bộ mới yên tâm bắt tay vào việc, không né tránh việc khó, củng cố sự đoàn kết nội bộ và niềm tin vững chắc của cán bộ, đảng viên vào sự công minh của tổ chức Đảng.
Bài học lớn sau một năm: Kỷ cương là bệ đỡ cho phát triển
Ngày 30/6/2026, Đảng ủy xã Bắc Tiên Hưng ban hành Nghị quyết chuyên đề về đổi mới, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2035. Nghị quyết đặt ra mục tiêu: 100% tổ chức đảng, đảng viên có dấu hiệu vi phạm được kiểm tra kịp thời; 100% đơn thuộc thẩm quyền phải được tiếp nhận, phân loại, xử lý, giải quyết; trên 90% kết luận, kiến nghị sau kiểm tra được khắc phục đúng hạn.
Song, bài học lớn nhất mà chúng tôi đúc rút được sau hơn một năm vận hành mô hình mới không nằm ở những con số báo cáo. Đó là sự chuyển biến sâu sắc về mặt nhận thức: Kiểm tra, giám sát không phải là công việc độc quyền của UBKT, mà là phương thức lãnh đạo thường xuyên của toàn Đảng bộ. Cấp ủy phải tự kiểm tra; chi bộ phải tự giám sát; người đứng đầu phải tự soi, tự sửa; và cán bộ kiểm tra phải là người đồng hành tin cậy, giúp tổ chức nhìn ra thiếu sót để chấn chỉnh.
Hình ảnh: Hội nghị sơ kết công tác kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật Đảng 6 tháng đầu năm 2026, triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026
Cuộc kiểm tra thành công nhất không phải là cuộc kiểm tra đưa ra thật nhiều án kỷ luật để ghi dấu thành tích. Thành công thực sự là khi sau kiểm tra, một kẽ hở cơ chế được lấp kín, một quy trình công vụ được chuẩn hóa, người làm đúng được bảo vệ, người có nguy cơ sai lệch được kéo lại, và bộ máy chính quyền vận hành trơn tru, thông suốt hơn.
Tại cấp xã – nơi gần dân nhất, trực tiếp hiện thực hóa mọi đường lối của Đảng – việc chủ động phòng ngừa, kiểm tra từ sớm, chấn chỉnh từ việc nhỏ chính là một trong những giải pháp quan trọng để kiểm soát quyền lực, giữ vững niềm tin của Nhân dân và xây dựng tổ chức Đảng cơ sở thực sự trong sạch, vững mạnh đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới./.
